काव्य-शास्त्र-विनोद

या भागापूर्वी भाग ५ वाचण गरजेचं आहे. मागच्या भागात आपण पाहिलं की एखाद्या प्राण्याचा आकार जसाच्या तसा वाढवत नेला, तर त्याचं घनफळ जितक्या प्रमाणात वाढेल, त्याच्यापेक्षा कमी प्रमाणात त्याचं क्षेत्रफळ वाढतं. इथे हे गृहीत धरलं आहे की त्या प्राण्याची उंची जर दुपटीने वाढली तर रुंदी देखील दुपटीनेच वाढेल. लहान असताना तो प्राणी जसा दिसतो, तसाच्या तसा तो मोठा झाल्यावर दिसेल. पण प्रत्यक्षात प्राणी असे वाढतात का? आपलंच उदाहरण घ्या. एखादं लहान बाळ मोठं झाल्यावर जर तश्याच शरीराच्या रुंदी-उंची प्रमाणात राहिलं असतं तर ते खालील चित्राप्रमाणे दिसलं असतं. पण मोठा झालेला माणूस बाजूच्या चित्रातल्या माणसाप्रमाणे दिसतो. (आकृती १: चित्रात दाखवलेल्या दुव्यांच्या सौजन्याने) वरच्या चित्रात बसलेल्या स्थितीत असल्यामुळे बाळाची आकृती माणसापेक्षा मोठी दिसत आहे, पण दोघांना जर उभं केलं (एवढ्या मोठ्या बाळाला उभं करण्यासाठी फारच शक्ती लागेल!), तर माणूस थोडासा जास्त उंच दिसेल. तरीही, त्या माणसाचं डोकं त्या बाळापेक्षा फारच छोटं आहे. आणि हात-पाय फारच लांब आहेत. म्हणजे माणसाच्या शरीराची वाढ सर्व बाजूंन...