काव्य-शास्त्र-विनोद

नवीन वर्ष जवळ आलं कि घरात कालनिर्णयचं आगमन होत असे. ह्या कालनिर्णयच्या प्रत्येक पानाच्या मागच्या बाजूला बहुमोल माहिती असते. त्यात माझं सर्वात आवडतं सदर म्हणजे "हे करून पहा". म्हणजे मला काही करून पाहण्याची हौस होती अशातला काही भाग नाही, पण ते सदर वाचून अतिशय करमणूक होत असे. लोक त्यात काय वाट्टेल ते लिहित. उदाहरणार्थ 'टेबलवर एक काचेचा बाउल ठेऊन त्यात पाण्यात कुंकू मिसळून ठेवावे - पाणी लाल दिसते'. आपल्याला लहानपणापासून माहिती असलेली माहिती काहीतरी नवीन सांगतो आहोत अशा थाटात दिलेली असे. आता 'रंगीत पाण्यात निशिगंधाच्या काड्या ठेवा, फुले रंगीत होतात' इथपर्यंत ठीक आहे, पण 'पाण्यात बर्फ घाला म्हणजे पाणी गार होईल' हे म्हणजे कमाल झाली! त्यात हौशी स्वयम्पाक्यांना तर ऊत आलेला असतो. 'उकडीच्या मोदकात बटाट्याचे पुरण भरून बीटच्या साखरेच्या पाकात तळावे' किंवा 'अर्ध गावरान हळकुंड पोखरून त्यात मसाला भरून तिळाच्या तेलात तळल्यास फिंगर चिप्स सारखे लागतात. वरून शेपूच्या भाजीची सजावट केल्यास मुले आवडीने खातील'! गेली अनेक वर्ष हे 'हे करून पहा' सदर बंद ...

आज काल धुलीवंदनाच्या दिवशी मधूनच कोणीतरी अचानक समोर येतो आणि "हॅपी होली" असं काहीतरी म्हणत तोंडावर रंग फासतो. तेव्हा "अरे अरे .... हा तो दिवस नाही" असं म्हणण्याची संधी देखील मिळत नाही. रंग लावल्याबद्दल काही प्रॉब्लेम नाही, पण आज धुळवड असते. रंग हा रंगपंचमीला लावतात - अशी आपली एक संकल्पना लहानपणापासून मनात फिट्ट बसलीये. हे म्हणजे नागपंचमीला कोणी "हॅपी राखीपौर्णिमा" असं म्हणून हातात राखी बांधली तर त्या भावाला किती विचित्र वाटेल, तसं धुलीवंदनाला कोणी रंग लावला कि वाटतं. आपल्याकडे "होळी" म्हणजे कालचा, म्हणजे धुलीवंदनाच्या आधीचा दिवस. आपल्याकडे प्रत्येक सणाच्या निगडीत अनेक पुराणातल्या गोष्टी सांगितल्या जातात. प्रत्येक जण आपापली गोष्ट निवडतो आणि त्या प्रमाणे तो सण साजरा करतो. उत्तरेत वसंतोत्सव म्हणून रंग खेळतात, काही ठिकाणी पूतना राक्षसीच दहन करतात. काही जण होलिका नावाच्या राक्षसीच. एकाच सणाच्या बाबतीत अशा वेगवेगळ्या गोष्टी का असाव्यात! माझ्या लहानपणची होळी आठवली. संध्याकाळच्या वेळेला आमच्या वाड्यात मधल्या मोकळ्या जागेत "होळी" रचली...